Έρευνα: Το βιολογικό ρολόι μπορεί να επιταχύνει την αποκατάσταση μετά από εγκεφαλικό

Μετά από ένα εγκεφαλικό επεισόδιο, αρχίζει μια μακρά περίοδος αποκατάστασης, κατά την οποία ο εγκέφαλος προσπαθεί να ανακτήσει μέρος των λειτουργιών του. Μια νέα έρευνα από επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Ρότσεστερ έρχεται τώρα να δείξει ότι κάτι που μοιάζει εξαιρετικά απλό –η σωστή χρονική οργάνωση βασικών καθημερινών λειτουργιών– μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο στην ανάρρωση.

Η μελέτη επικεντρώθηκε στη λεγόμενη «χρονοθεραπεία», δηλαδή σε παρεμβάσεις που προσπαθούν να ενισχύσουν τους φυσικούς βιολογικούς ρυθμούς του οργανισμού. Οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι η ενίσχυση του εσωτερικού «ρολογιού» του σώματος μετά από εγκεφαλικό βελτίωσε την αποκατάσταση σε ποντίκια, ακόμη και όταν η παρέμβαση ξεκίνησε αρκετές ημέρες μετά το επεισόδιο.

Οι επιστήμονες θεωρούν ότι τα αποτελέσματα έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, επειδή σήμερα οι περισσότερες αποτελεσματικές θεραπείες για εγκεφαλικό έχουν πολύ στενά χρονικά περιθώρια εφαρμογής. Ορισμένες παρεμβάσεις πρέπει να γίνουν μέσα σε λίγες ώρες από την εμφάνιση των συμπτωμάτων, κάτι που τελικά αφορά μικρό ποσοστό ασθενών. Αντίθετα, οι νέες παρεμβάσεις φαίνεται να λειτουργούν ακόμη και αρκετές ημέρες αργότερα.

Πώς το εσωτερικό βιολογικό ρολόι επηρεάζει τον εγκέφαλο 

Η έρευνα βασίστηκε σε έναν σχετικά νέο στόχο της νευροεπιστήμης: το γλυμφατικό σύστημα. Πρόκειται για έναν μηχανισμό «καθαρισμού» του εγκεφάλου που απομακρύνει άχρηστα υποπροϊόντα και άλλες ουσίες από τον νευρικό ιστό. Τα τελευταία χρόνια οι επιστήμονες έχουν διαπιστώσει ότι το σύστημα αυτό είναι πιο ενεργό σε συγκεκριμένες περιόδους του 24ώρου και επηρεάζεται έντονα από τον κιρκάδιο ρυθμό, δηλαδή το εσωτερικό βιολογικό ρολόι του οργανισμού.

Τι έδειξαν τα πειράματα σε ποντίκια μετά το εγκεφαλικό 

Μετά από εγκεφαλικό, οι φυσιολογικοί αυτοί ρυθμοί φαίνεται να διαταράσσονται. Προηγούμενες έρευνες είχαν ήδη δείξει ότι οι ασθενείς συχνά εμφανίζουν διαταραχές στον ύπνο, αλλαγές στα επίπεδα δραστηριότητας και γενικότερα μια απορρύθμιση του κύκλου ύπνου-αφύπνισης. Οι ερευνητές υπέθεσαν ότι αν αυτοί οι φυσικοί ρυθμοί ενισχυθούν ξανά, μπορεί να βοηθηθεί και η ανάρρωση του εγκεφάλου.

Για να εξετάσουν αυτή την ιδέα, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν ποντίκια στα οποία προκάλεσαν εγκεφαλικό σε εργαστηριακές συνθήκες. Στη συνέχεια εφάρμοσαν διάφορες μορφές χρονοθεραπείας. Χρησιμοποίησαν ένα πειραματικό φάρμακο που επηρεάζει το βιολογικό ρολόι, υψηλές δόσεις μελατονίνης, έκθεση σε φως συγκεκριμένες ώρες της ημέρας και περιορισμό της πρόσληψης τροφής σε συγκεκριμένες χρονικές περιόδους.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η χρονικά περιορισμένη διατροφή. Τα ποντίκια που έτρωγαν μόνο κατά τη φυσιολογική περίοδο δραστηριότητάς τους εμφάνισαν καλύτερα αποτελέσματα σε σχέση με εκείνα που τρέφονταν χωρίς χρονικούς περιορισμούς ή σε ακατάλληλες ώρες.

Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι μετά το εγκεφαλικό τα ποντίκια έχαναν μέρος της φυσιολογικής καθημερινής τους ρουτίνας. Οι κύκλοι δραστηριότητας γίνονταν πιο ασταθείς και παράλληλα μειωνόταν η λειτουργία του γλυμφατικού συστήματος. Εμφάνιζαν επίσης κινητικές δυσκολίες, κινούνταν πιο αργά και είχαν χειρότερες επιδόσεις σε δοκιμασίες συντονισμού.

Όταν όμως εφαρμόστηκαν οι παρεμβάσεις, η εικόνα άρχισε να αλλάζει. Τα ποντίκια που έλαβαν το πειραματικό φάρμακο ή ακολούθησαν χρονικά περιορισμένη σίτιση εμφάνισαν μικρότερη έκταση εγκεφαλικής βλάβης και καλύτερες κινητικές επιδόσεις. Παράλληλα, η λειτουργία του γλυμφατικού συστήματος ενισχύθηκε.

Οι επιστήμονες πραγματοποίησαν και επαναλαμβανόμενες απεικονίσεις μαγνητικής τομογραφίας ώστε να παρακολουθήσουν την εξέλιξη της βλάβης στον ίδιο εγκέφαλο με την πάροδο του χρόνου. Οι εικόνες επιβεβαίωσαν ότι η βελτίωση δεν ήταν προσωρινή, αλλά συνοδευόταν από πραγματική μείωση του μεγέθους της βλάβης.

Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα αφορούσε τη φλεγμονή. Μετά από εγκεφαλικό, ο εγκέφαλος παράγει αυξημένες ποσότητες ουσιών που συμμετέχουν στη φλεγμονώδη αντίδραση. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι παρεμβάσεις χρονοθεραπείας συνδέονταν με χαμηλότερα επίπεδα τέτοιων ουσιών μέσα στον εγκέφαλο.

Η χρονοθεραπεία ως αρωγός στην περίοδο αποκατάστασης από εγκεφαλικό

Από τη μελέτη δεν προκύπτει ότι η χρονοθεραπεία είναι πανάκεια για το εγκεφαλικό ή ότι τα ευρήματα μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα στους ανθρώπους. Η μελέτη πραγματοποιήθηκε αποκλειστικά σε ποντίκια και απαιτούνται πολλές ακόμη έρευνες πριν εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα για κλινική χρήση. Ωστόσο, οι επιστήμονες σημειώνουν ότι η ιδέα έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα: αρκετές από τις παρεμβάσεις που εξετάστηκαν είναι απλές και χαμηλού κόστους. Η έκθεση στο φως σε κατάλληλες ώρες ή η οργάνωση των γευμάτων σύμφωνα με το βιολογικό ρολόι είναι πρακτικές που θα μπορούσαν θεωρητικά να εφαρμοστούν ευκολότερα σε νοσοκομεία ή στο σπίτι, λειτουργώντας επικουρικά στο ευρύτερο πρόγραμμα αποκατάστασης.